Home arrow บทความทั่วไป arrow กำเนิดลอตเตอรี่
Home    Contacts



กำเนิดลอตเตอรี่ PDF พิมพ์
เกียรติอนันต์ ล้วนแก้ว คณะเศรษฐศาสตร์



ในอดีตนั้น คำว่า ล็อต (lot) ซึ่งเป็นคำต้นของลอตเตอรี่หมายถึงวัตถุขนาดเล็ก อาทิเช่น ก้อนหิน กระดูกสัตว์ เป็นต้น ซึ่งสิ่งเหล่านี้มักใช้เป็นอุปกรณ์สำหรับเสี่ยงทาย เพราะเชื่อกันว่า การที่ผู้เสี่ยงทายไม่สามารถควบคุมผลลัพธ์ที่ออกมาได้ นั่นแสดงว่า สิ่งที่เกิดขึ้น ย่อมต้องเป็นประสงค์ของสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่มีอำนาจ ดังนั้น เมื่อไรก็ตามที่ไม่สามารถตัดสินใจได้ การเสี่ยงทายโดยใช้ล็อต จึงเปรียบได้กับการขอคำชี้แนะจากสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ผู้เสี่ยงทายนับถือ

มีหลักฐานมากมายในแทบทุกมุมโลก ที่แสดงให้เห็นถึงการเล่นพนันที่คล้ายกับลอตเตอรี่สมัยปัจจุบัน แม้แต่ในพระคัมภีร์เก่า (The Old Testament) ยังมีการพูดถึงการที่พระเจ้าแสดงความประสงค์ให้โมเสสใช้การเสี่ยงทาย เพื่อแบ่งที่ดินให้กับชาวอิสราเอลว่าแต่ละครอบครัวจะได้ที่ดินที่ไหน มากน้อยเพียงใด แม้แต่กษัตริย์องค์แรกของชาวอิสราเอล ก็ถูกคัดเลือกโดยการใช้ล็อตเสี่ยงทาย

อาณาจักรโรมันก็เคยใช้ประโยชน์จากการเสี่ยงทายแบบนี้ เพื่อสร้างความบันเทิงในงานเลี้ยงสังสรรค์ กษัตริย์โรมันหลายพระองค์ใช้ล็อตในการแบ่งที่ดินระหว่างชนชั้นสูง เพื่อหลีกเลี่ยงข้อครหาว่าพระองค์ทรงตัดสินใจด้วยความลำเอียง เลือกที่รักมักที่ชัง ซึ่งอาจกลายเป็นสาเหตุให้บัลลังก์ของพระองค์สั่นคลอนได้

เอเชียเองก็ไม่ใช่ย่อย กำแพงเมืองจีนที่กลายเป็นสิ่งมหัศจรรย์ระดับโลกที่จิ๋นซีฮ่องเต้สร้างขึ้นนั้น ค่าใช้จ่ายในการก่อสร้างส่วนหนึ่งก็มาจากการขายลอตเตอรี่ให้กับพลเมืองของพระองค์ ลอตเตอรี่เวอร์ชั่นแดนมังกร ได้กลายเป็นต้นแบบของการพนันที่เรียกว่า คีโน ซึ่งมีวิธีในการออกเลขคล้ายกับการออกสลากกินแบ่งของบ้านเราในสมัยนี้ และมีให้เล่นกันตามกาสิโนใหญ่ๆ

หลังจากนั้น อีกไม่กี่ร้อยปีประเทศแถบยุโรปก็ใช้แนวคิดการมอมเมาประชาชนนี้เพื่อเอาเงินมาใช้ในการสร้างโน่นสร้างนี่

ในปี ค.ศ. 1530 กษัตริย์ของฝรั่งเศสได้ออกลอตเตอรี่ เพื่อนำเงินที่ได้มาแก้ปัญหาเงินคงคลังที่กำลังร่อยหรอลงไปทุกวัน หลังจากนั้นไม่นาน นักธุรกิจหัวใสเมืองน้ำหอมก็ออกลอตเตอรี่มาขายกันเป็นการใหญ่ ก่อนจะถูกประกาศให้เป็นสิ่งผิดกฎหมายในปี ค.ศ. 1776 ส่วนรัฐพาณิชย์แบบนี้ยังอยู่ต่อได้อีกหกสิบปีก่อนจะโดนยกเลิกไปเหมือนกัน แม้ว่าหลังจากนั้น จะมีการออกลอตเตอรี่บ้าง แต่ก็ทำได้เฉพาะการระดมทุน เพื่อช่วยเหลือสังคมและทำนุบำรุงศิลปะเท่านั้น

อิตาลี ประเทศบ้านใกล้เรือนเคียงของฝรั่งเศสมีการออกลอตเตอรี่ครั้งแรก ที่เมืองฟลอเรนซ์ในปี ค.ศ. 1539 โดยมีรางวัลตอบแทนเป็นเงินสดล่อใจจำนวนค่อนข้างสูง หลักจากนั้นไม่นาน โรคคลั่งลอตเตอรี่ก็ได้แพร่ระบาดไปทุกหย่อมหญ้า สามร้อยกว่าปีต่อมา รัฐบาลอิตาลีเองก็ตัดสินใจกระโดดเข้าไปร่วมสังฆกรรมทำการมอมเมาประชาชน โดยการออกลอตเตอรี่ของรัฐชื่อว่า "ล็อตโต" และเจ้าล็อตโตนี้ ก็กลายเป็นนางกวักดึงเงินเข้าคลังได้อย่างต่อเนื่อง

ในยุคของพระราชินีอลิซาเบธที่ 1 ของอังกฤษ รัฐบาลยุคนั้นได้ออกลอตเตอรี่จำนวน 40,000 ใบ เพื่อหารายได้มาสร้างท่าเรือและสาธารณูปโภคอื่นๆ สิ่งที่ทำให้ลอตเตอรี่ของอังกฤษแตกต่างจากลอตเตอรี่อื่นๆ เพราะลอตเตอรี่ทุกใบสามารถนำไปขึ้นรางวัลซึ่งมีมูลค่าเท่ากับราคาของลอตเตอรี่ที่กำหนดไว้ ลอตเตอรี่เหล่านี้เริ่มวางขายในปี ค.ศ. 1566 และจับรางวัล ค.ศ. 1569 ซึ่งก็เท่ากับว่ารัฐบาลของอังกฤษในสมัยนั้น ใช้ลอตเตอรี่เป็นเครื่องมือในการกู้ยืมเงินจากประชาชน ไม่ได้เป็นการมอมเมาตั้งหน้าตั้งตาเอาเงินเข้าคลังเหมือนที่เกิดขึ้นในประเทศฝรั่งเศสและอิตาลี

หลักจากการออกลอตเตอรี่ครั้งนี้ รัฐบาลก็ให้สัมปทานกับเอกชนเพื่อหานายหน้าในการขายลอตเตอรี่แทน คนที่ได้รับสัมปทานเหล่านี้ก็จ้างคนมาช่วยขายลอตเตอรี่ให้กับประชาชนอีกทอดหนึ่ง รัฐพาณิชย์ชนิดนี้ต้องยุติลงเมื่อรัฐสภาตัดสินใจระงับการออกลอตเตอรี่เพิ่มเติมในปี ค.ศ. 1826

ในปี ค.ศ. 1612 ซึ่งเป็นยุคของกษัตริย์เจมส์ที่ 1 บริษัทเวอร์จิเนียแห่งลอนดอน (Virginia Company of London) ได้รับพระราชานุญาตให้ออกลอตเตอรี่ เพื่อระดมทุนไปสร้างเมืองใหม่ที่สหรัฐชื่อว่า เจมส์ทาวน์ อันที่จริงแล้ว ลอตเตอรี่มีบทบาทสำคัญในการตั้งรกรากของชาวยุโรปในสหรัฐ เมืองใหม่ๆ จำนวนไม่น้อยที่ผุดขึ้นมาใช่ยุคนั้นได้ใช้ลอตเตอรี่เป็นแหล่งหารายได้ เพื่อใช้ในการสร้างเมืองและพัฒนาปรับปรุงสาธารณูปโภคต่างๆ แม้แต่มหาวิทยาลัยชื่อดังอย่าง มหาวิทยาลัยพรินซ์ตัน มหาวิทยาลัยโคลัมเบีย และมหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนีย ก็ตั้งขึ้นมาด้วยเงินที่ได้มาจากการขายลอตเตอรี่

ลอตเตอรี่ในสหรัฐได้รับความนิยมอย่างแพร่หลาย จนกระทั่งเกิดกรณีอื้อฉาวของลอตเตอรี่ที่ออกโดยรัฐหลุยส์เซียนา ซึ่งมีชื่อเรียกกันเล่นๆ ว่า เจ้าปลาหมึกทองคำ เพราะลอตเตอรี่อันนี้แพร่หลายไปแทบทุกเมืองในอเมริกา เพราะมีการสืบสวนกันจนพบว่า กระบวนการทำงานไม่โปร่งใส มีการโกงกินกันอย่างมโหฬาร ทำลายความเชื่อใจของเหล่าอเมริกันชน ร้อนถึงประธานาธิบดีแฮริสัน ต้องส่งสาสน์ไปถึงวุฒิสภา เพื่อให้พิจารณาหามาตรการที่เหมาะสม จนนำไปสู่การออกกฎหมายยกเลิกการขายลอตเตอรี่ในที่สุด

ปัจจุบันนี้รัฐส่วนใหญ่ในประเทศสหรัฐได้เปิดให้มีการขายลอตเตอรี่กันอีกครั้ง เพราะหลักกฎหมายของสหรัฐแล้ว แต่ละรัฐมีสิทธิตัดสินใจเองว่าจะให้มีการซื้อขายลอตเตอรี่กันหรือไม่ และเมื่อหยั่งเสียงกันทีไร ก็มักจะได้ผลตอบรับในทางที่สนับสนุนทุกครั้งไป

ประวัติศาสตร์การออกลอตเตอรี่ในประเทศอื่นๆ ก็มักจะมีเหตุผลเหมือนกับประเทศตัวอย่างที่ได้ยกมาเล่าสู่กันฟัง หากมองกันตามหลักเศรษฐศาสตร์แล้ว ลอตเตอรี่ ก็คือ การเก็บภาษีแฝงที่มีอัตราการถดถอยสูงเสียยิ่งกว่าภาษีเงินได้ การหาเงินเข้ารัฐแบบนี้มีข้อดีตรงที่จะถูกต่อต้านน้อยกว่าการขึ้นภาษี เพราะการซื้อลอตเตอรี่เปรียบได้กับการยอมจ่ายภาษีโดยสมัครใจ ใครไม่ซื้อก็ไม่ต้องจ่าย แต่ก็ยังมีโอกาสได้รับประโยชน์จากเงินของรัฐ อาทิเช่น การเอาเงินจากการขายลอตเตอรี่ไปทำถนนหลวง คนซื้อลอตเตอรี่เป็นคนจ่ายเงิน แต่ทุกคนได้ใช้ ว่ากันตามเนื้อผ้าแล้ว กลายเป็นว่า คนที่ไม่จ่ายเงินกลับถูกรางวัลทางอ้อม มีถนนให้ใช้โดยไม่ต้องควักกระเป๋า

งานวิจัยทางสังคมศาสตร์และเศรษฐศาสตร์จำนวนไม่น้อยให้ข้อสรุปตรงกับว่า คนที่ซื้อลอตเตอรี่ส่วนใหญ่เป็นผู้ที่มีฐานะทางเศรษฐกิจไม่สูงนัก ค่าใช้จ่ายรวมในการซื้อลอตเตอรี่จะมากหรือน้อยนั้น ขึ้นอยู่กับรูปแบบการออกลอตเตอรี่ด้วยเช่นกัน อาทิเช่น ถ้าเดิมลอตเตอรี่ใบละ 25 บาท คนที่มีเงิน 40 บาทก็อาจจะตัดสินใจซื้อแค่ใบเดียว เหลือเงินติดกระเป๋าเอาไว้ซื้อแกงถุงกลับไปฝากลูกเมียได้สักถุง หากให้เขาเลือกซื้อได้ตามใจชอบ ไม่มีการกำหนดราคาเอาไว้ บางทีเขาอาจจะซื้อ 30 บาท แล้วเปลี่ยนไปซื้อแกงถุงเล็กลงไปฝากคนที่บ้านก็ได้ ดังนั้น รูปแบบการออกลอตเตอรี่จึงมีสิทธิส่งผลกระทบต่อเงินในกระเป๋า และความกินดีอยู่ดีของครอบครัวได้เหมือนกัน

จริงอยู่ลอตเตอรี่อาจเป็นความหวังให้กับพวกเขาว่าเขาอาจจะมีอนาคตที่ดีกว่า แต่ถ้าว่ากันตามหลักสถิติแล้ว โอกาสที่ฝันจะเป็นจริงนั้นมันน้อยนิด การที่รัฐได้กำไรจากการออกสลากก็เป็นเครื่องยืนยันอยู่แล้วว่าเป็นการรีดเลือดเอากับปูชัดๆ

แม้ว่าการยกเลิกลอตเตอรี่จะเป็นไปไม่ได้ในทางปฏิบัติ แต่การไม่ทำให้มันแพร่หลายไปมากกว่านี้ ก็ถือว่าเป็นบุญเป็นคุณกับประเทศอักโขอยู่แล้ว สมัยก่อนลอตเตอรี่เคยทำหน้าที่เป็นผู้ช่วยตัวเก่งในการสร้างความก้าวหน้าให้กับสังคม แต่มาถึงสมัยนี้ รัฐมีหนทางในการหารายได้มากมายกว่าเมื่อก่อน การจะเอาวิธีการโบราณๆ ที่ไม่มีความเป็นธรรมมาใช้หารายได้มันหมดยุคไปเสียนานแล้ว หากรัฐบาลไหนยังคิดจะหารายได้เพิ่มเติมด้วยการส่งเสริมให้คนควักเงินเสี่ยงโชคมากกว่าที่เป็นอยู่ในตอนนี้ คงบอกได้คำเดียวว่าคนในรัฐบาลนั้นไม่เห็นแก่ชาติและไม่มีกึ๋นเลยสักคนเดียว

 
< ก่อนหน้า   ถัดไป >
สถิติผู้เยี่ยมชม: 42622117

สมัครสมาชิก
เพื่อรับเอกสารเพิ่ม!